{"id":55,"date":"2019-12-05T23:07:53","date_gmt":"2019-12-05T22:07:53","guid":{"rendered":"http:\/\/parafia-chlewo.pl\/?page_id=55"},"modified":"2019-12-05T23:14:27","modified_gmt":"2019-12-05T22:14:27","slug":"historia-kosciola-w-gaci-pawezowej","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/?page_id=55","title":{"rendered":"Historia ko\u015bcio\u0142a w Gaci Paw\u0119zowej"},"content":{"rendered":"

Tekst: Renata Jurowicz, Opiekun 23.01.19<\/h4>\n

Pierwsza wzmianka o\u00a0miejscowo\u015bci Ga\u0107 Paw\u0119zowa pochodzi z\u00a01324 roku. Co najmniej na prze\u0142omie XIV i\u00a0XV wieku istnia\u0142a tu samodzielna parafia z\u00a0ko\u015bcio\u0142em pw. \u015bw. Ma\u0142gorzaty. W\u00a0progu parafialnej \u015bwi\u0105tyni pochowany zosta\u0142 zamordowany proboszcz.
\n<\/strong>Wybieraj\u0105c si\u0119 do Gaci Paw\u0119zowej, nazywanej te\u017c Kalisk\u0105, musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce miejscowy ko\u015bci\u00f3\u0142 po\u0142o\u017cony jest na uboczu wsi. Warto go poszuka\u0107 i\u00a0do niego zajrze\u0107. Nabo\u017ce\u0144stwa s\u0105 w\u00a0nim odprawiane w\u00a0ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119 oraz \u015bwi\u0119ta i\u00a0pierwsze pi\u0105tki miesi\u0105ca. Natomiast Suma odpustowa ku czci patronki \u015bwi\u0105tyni – \u015bw. Ma\u0142gorzaty celebrowana jest 13 lipca.<\/h4>\n

Samodzielna parafia<\/strong>
\nDo ko\u015bcio\u0142a wejdziemy od strony p\u00f3\u0142nocnej przez drzwi z\u00a0zabytkowym zamkiem, natomiast od strony zachodniej przez wi\u0119ksze drzwi, ale zamkni\u0119te od wewn\u0105trz drewnian\u0105 belk\u0105, tak, \u017ce nikt ich nie otworzy z\u00a0zewn\u0105trz. Taki ?zamek? widzia\u0142am chyba po raz pierwszy. Co jeszcze zobaczymy zanim wejdziemy do wn\u0119trza murowanej \u015bwi\u0105tyni? Od strony zachodniej warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na szczyt o\u00a0falistym konturze. Po przeciwleg\u0142ej stronie nad prezbiterium znajdziemy sygnaturk\u0119 z\u00a01912 roku, kt\u00f3ra do po\u0142owy lat 90. XX wieku nosi\u0142a cechy stylu barokowego i\u00a0wyposa\u017cona by\u0142a w\u00a0dzwonek.
\nO\u00a0tym, co zobaczymy w\u00a0\u015brodku \u015bwi\u0105tyni za chwil\u0119, teraz jeszcze warto wspomnie\u0107, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 istniej\u0105cy w\u00a0Gaci obecnie nale\u017cy do parafii pw. Benedykta Opata w\u00a0Chlewie, w\u00a0dekanacie ko\u017aminkowskim, ale kiedy\u015b istnia\u0142a tu samodzielna parafia. O\u00a0jej interesuj\u0105cej historii dowiedzia\u0142am si\u0119 dzi\u0119ki ks. proboszczowi Paw\u0142owi Rogozi\u0144skiemu i\u00a0Eugeniuszowi Wypyszy\u0144skiemu, pasjonatowi historii parafii w\u00a0Chlewie, jej ko\u015bcio\u0142\u00f3w i\u00a0okolicy. \u0179r\u00f3d\u0142em informacji sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ksi\u0105\u017cka ?Diecezja kaliska. Parafie, ko\u015bcio\u0142y, kaplice?.<\/h4>\n

Tarcza i\u00a0ocieplanie dom\u00f3w<\/strong>
\nNa pocz\u0105tek jednak par\u0119 s\u0142\u00f3w wyja\u015bnienia o\u00a0nazwie miejscowo\u015bci. Nazwa Ga\u0107 Paw\u0119zowa pochodzi Stanis\u0142awa ?Powasch?. Pisane w\u00a0j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim s\u0142owo ?powasch? oznacza\u0142o w\u00a0j\u0119zyku staropolskim ?powa\u017c?, ?pow\u0119\u017c lub ?paw\u0119\u017c?, czyli prostok\u0105tn\u0105, drewnian\u0105 tarcz\u0119 obit\u0105 sk\u00f3r\u0105 lub blach\u0105, ozdobion\u0105 malowid\u0142ami. By\u0142a ona u\u017cywana w\u00a0XIV i\u00a0XV wieku w\u00a0polskiej piechocie. A\u00a0sk\u0105d Ga\u0107 i\u00a0co to s\u0142owo kiedy\u015b znaczy\u0142o? Ga\u0107 pochodzi prawdopodobnie od wyrazu ?gaci\u0107?, kt\u00f3re dawnej oznacza\u0142o os\u0142anianie chat na zim\u0119 \u015bci\u00f3\u0142k\u0105 lub ga\u0142\u0119ziami. Dzisiaj pewnie m\u00f3wiliby\u015bmy o\u00a0ocieplaniu dom\u00f3w na zim\u0119. Dawnej, je\u017celi kto\u015b m\u00f3wi\u0142 o\u00a0gaci, m\u00f3g\u0142 mie\u0107 r\u00f3wnie\u017c na my\u015bli materia\u0142 s\u0142u\u017c\u0105cy do gacenia. W\u00a0j\u0119zyku staropolskim znany by\u0142 te\u017c wyraz ?gatno?, kt\u00f3ry oznacza\u0142 p\u0142ytkie przej\u015bcie przez rzek\u0119.<\/h4>\n

Pod wezwaniem \u015bw. Ma\u0142gorzaty<\/strong>
\nJak ju\u017c wspomnia\u0142am, kiedy\u015b Ga\u0107 Paw\u0119zowa by\u0142a samodzieln\u0105 parafi\u0105. Obecnie nie wiadomo kiedy powsta\u0142a. W\u00a01444 roku miejscowo\u015b\u0107 wspomniana zosta\u0142a w\u00a0dekrecie arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego Wincentego Kota, kt\u00f3ry wydany zosta\u0142 29 czerwca tego\u017c roku. Na jego mocy ksi\u0119\u017ca proboszczowie z\u00a0G\u00f3ry i\u00a0Gaci zostali wydelegowani, by ?zainstalowa\u0107? na probostwie w\u00a0Chlewie ks. Tomasza, syna Wysoty z\u00a0Woli (T\u0142omakowej). Jak podaje pan Eugeniusz jeszcze na pocz\u0105tku XVII wieku w\u00a0drewnianym ko\u015bciele w\u00a0Gaci mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107 \u0142aci\u0144ski napis, dzi\u0119ki kt\u00f3remu wiemy, \u017ce w\u00a01519 roku \u015bwi\u0105tynia zosta\u0142a konsekrowana przez bpa Miko\u0142aja Naturje\u0144skiego, a\u00a0jej patronk\u0105 zosta\u0142a \u015bw. Ma\u0142gorzata. Natomiast w\u00a0ksi\u0119dze uposa\u017ce\u0144 bpa Jana \u0141askiego z\u00a01521 roku znajdziemy fragment o\u00a0tym, \u017ce dwa \u0142any (\u0142an to ok. 16 h) w\u00a0Gaci Moskurnej nale\u017c\u0105cej do parafii w\u00a0Gaci Paw\u0119zowej w\u00a01324 roku zosta\u0142y ?przez szlachetnego Stanis\u0142awa ?Powasch? testamentem legowane ko\u015bcio\u0142owi w\u00a0Gaci?.<\/h4>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142, plebania i\u00a0szko\u0142a<\/strong>
\nDzi\u0119ki kronikom wiemy te\u017c, \u017ce w\u00a01521 roku ko\u015bci\u00f3\u0142 w\u00a0Gaci Paw\u0119zowej by\u0142 ?drewniany, niski i\u00a0ciasny?. Wtedy jego proboszczem by\u0142 ks. Jan Radomski, a\u00a0\u015bwi\u0105tyni\u0105 opiekowali si\u0119 \u00f3wcze\u015bni w\u0142a\u015bciciele Gaci, czyli Rajski i\u00a0Gacki. W\u00a0II po\u0142owie XVI wieku w\u0142a\u015bciciele wsi przeszli na protestantyzm, wyp\u0119dzili katolickiego proboszcza i\u00a0przej\u0119li ko\u015bci\u00f3\u0142. ?Katolicy odzyskali go dopiero w\u00a01594 roku. Gdy oko\u0142o 1600 roku parafi\u0119 obj\u0105\u0142 ks. Wawrzyn Lutomierski, nie zasta\u0142 ju\u017c plebanii, budynk\u00f3w gospodarczych i\u00a0szko\u0142y – te bowiem Joachim Rajski nakaza\u0142 rozebra\u0107. Proboszcz zamieszka\u0142 wi\u0119c na pocz\u0105tku w\u00a0chacie ch\u0142opskiej. Patronami ko\u015bcio\u0142a byli wtedy Wac\u0142aw Lipski i\u00a0Andrzej Mieszkowski. Ten ostatni pobudowa\u0142 now\u0105 plebani\u0119, a\u00a0naprzeciw niej proboszcz w\u0142asnym kosztem szko\u0142\u0119? – podkre\u015bla pan Wypysza\u0144ski.<\/h4>\n

Morderstwo<\/strong>
\nTeraz dochodzimy do historii morderstwa, kt\u00f3rego \u015bwiadkiem by\u0142a Ga\u0107 Paw\u0119zowa. Dzia\u0142o si\u0119 to mi\u0119dzy 1612 a\u00a01642 rokiem. Obecnie nie wiadomo, czy zamordowany w\u00a0?okrutny spos\u00f3b? proboszcz to Wawrzyn Lutomierski. Z\u00a0informacji przekazywanych z\u00a0pokolenia na pokolenie dowiadujemy si\u0119, \u017ce zosta\u0142 pochowany w\u00a0progu ko\u015bcio\u0142a. Natomiast z\u00a0ksi\u0105\u017cki ?Diecezja kaliska. Parafie, ko\u015bcio\u0142y, kaplice? dowiedzie\u0107 si\u0119 mo\u017cna, \u017ce w\u00a0?XVII wieku to \u00f3wczesny dziedzic Gaci zabi\u0142 tamtejszego plebana i\u00a0arcybiskup gnie\u017anie\u0144ski Miko\u0142aj \u0141ubie\u0144ski najpierw pozbawi\u0142 w\u0142a\u015bcicieli wsi prawa patronatu nad ko\u015bcio\u0142em, a\u00a0nast\u0119pnie w\u00a023 pa\u017adziernika 1642 roku zni\u00f3s\u0142 parafi\u0119 i\u00a0przy\u0142\u0105czy\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 w\u00a0Gaci do parafii Chlewo?. Poniewa\u017c \u015bwi\u0105tynia by\u0142a wtedy w\u00a0bardzo z\u0142ym stanie i\u00a0grozi\u0142a zawaleniem, Arcybiskup wyda\u0142 decyzj\u0119 o\u00a0jej rozebraniu. Pozosta\u0142e drewno przeznaczono na wybudowanie cmentarnego ogrodzenia. Proboszczowi w\u00a0Chlewie, ks. Paw\u0142owi D\u0105browiczowi, pieni\u0105dze z\u00a0dochod\u00f3w uzyskanych z\u00a0ziemi ko\u015bcielnej nakaza\u0142 przeznaczy\u0107 na wybudowanie nowego ko\u015bcio\u0142a w\u00a0Gaci.<\/h4>\n

Protestant i\u00a0katolicka \u015bwi\u0105tynia<\/strong>
\nDopiero w\u00a01670 roku ks. Staniszewskiemu uda\u0142o si\u0119 odzyska\u0107 pieni\u0105dze dzi\u0119ki ugodzie z\u00a0nowymi w\u0142a\u015bcicielami Gaci, kt\u00f3rymi byli wtedy Tarchalscy. Ks. Proboszcz wybudowa\u0142 now\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119. Kiedy to si\u0119 dzia\u0142o? Nie wiadomo. P\u00f3\u017aniej podczas wizytacji w\u00a01719 roku oceniono stan ko\u015bcio\u0142a jako dobry i\u00a0zapisano: ?\u015aciany ko\u015bcio\u0142a, dach, pod\u0142oga, sufit, \u0142awki i\u00a0zakrystia znajduj\u0105 si\u0119 w\u00a0dobrym stanie?. Natomiast ogrodzenie cmentarza by\u0142o bardzo liche.
\nPod koniec XVIII wieku Salomea Cielecka sprzedaj\u0105c Ga\u0107 Paw\u0119zow\u0105 pozostawi\u0142a pieni\u0105dze na napraw\u0119 uszkodzonego ko\u015bcio\u0142a. Jednak okaza\u0142a si\u0119 ona nieop\u0142acalna, dlatego ks. Jan Karwat podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o\u00a0budowie nowego. Nowy w\u0142a\u015bciciel Gaci protestant Jan Kossecki wybudowa\u0142 nowy, murowany, ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki i\u00a0istnieje on do dzisiaj. Jego po\u015bwi\u0119cenia w\u00a01808 roku dokona\u0142 dziekan dekanatu Staw ks. Andrzej Rych\u0142owski na pro\u015bb\u0119 arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego Ignacego Raczy\u0144skiego. Prawie 50 lat po tym wydarzeniu kolejny w\u0142a\u015bciciel miejscowo\u015bci Karol Osterloff pokry\u0142 dach nowym gontem, wyremontowa\u0142 sufit i\u00a0pobieli\u0142 go oraz wybudowa\u0142 nowy cmentarny p\u0142ot z\u00a0kamienia polnego. Kolejne zapisane informacje o\u00a0ko\u015bciele pochodz\u0105 z\u00a01864 roku. Dzi\u0119ki nim wiemy, \u017ce Osterloff mia\u0142 obowi\u0105zek p\u0142aci\u0107 proboszczowi dzier\u017caw\u0119 za u\u017cytkowanie ziemi. Wiadomo te\u017c, \u017ce p\u00f3\u017aniej ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 remontowany, na przyk\u0142ad w\u00a0latach 60. XX wieku. P\u00f3\u017aniej pokryto dach \u015bwi\u0105tyni blach\u0105, dalej wykonano prace odwadniaj\u0105ce wok\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a. Remonty by\u0142y mo\u017cliwe dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu mieszka\u0144c\u00f3w parafii.<\/h4>\n

Co z\u00a0Patronk\u0105?<\/strong>
\nTeraz we wn\u0119trzu jednonawowej \u015bwi\u0105tyni w\u00a0p\u00f3\u0142kolistym prezbiterium, w\u00a0o\u0142tarzu g\u0142\u00f3wnym zobaczymy obraz ukazuj\u0105cy \u015awi\u0119t\u0105 Rodzin\u0119. A\u00a0po jego bokach stoj\u0105 rze\u017aby – po lewej \u015bw. Piotra i\u00a0po prawej \u015bw. Paw\u0142a. Natomiast w\u00a0g\u00f3rnej nastawie o\u0142tarza znajduj\u0105 si\u0119 figurki anio\u0142\u00f3w. A\u00a0gdzie zobaczymy Patronk\u0119 \u015bwi\u0105tyni? Odnajdziemy j\u0105 na wizerunku zawieszonym na \u015bcianie przed prezbiterium. Zobaczy tam r\u00f3wnie\u017c obraz \u015bw. Antoniego. Zosta\u0142y one odrestaurowane podczas malowania ko\u015bcio\u0142a. W\u00a0\u015bwi\u0105tyni warto te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na cztery cynowe lichtarze z\u00a0ornamentem rokokowym z\u00a01832 roku. W\u00a0zachodniej cz\u0119\u015bci nawy ulokowano ch\u00f3r muzyczny, kt\u00f3ry zosta\u0142 wsparty na dw\u00f3ch kolumnach.
\nNa koniec jeszcze o\u00a0osobie \u015awi\u0119tej, kt\u00f3ra patronuje temu miejscu, bo to chyba jedyny ko\u015bci\u00f3\u0142 pod jej wezwaniem w\u00a0naszej diecezji. Ma\u0142gorzata z\u00a0Antiochii, w\u00a0Azji Mniejszej, dziewica i\u00a0m\u0119czennica, wspominana 13 lipca jest patronk\u0105 szcz\u0119\u015bliwego porodu i\u00a0dobrych narodzin. Uciekamy si\u0119 do niej w\u00a0pokusach i\u00a0zw\u0105tpieniach. \u017by\u0142a pod koniec III wieku, prawdopodobnie by\u0142a c\u00f3rk\u0105 poga\u0144skiego kap\u0142ana.
\nPo \u015bmierci matki zosta\u0142a oddana pod opiek\u0119 piastunce, kt\u00f3ra by\u0142a chrze\u015bcijank\u0105. Ta doprowadzi\u0142a j\u0105 do poznania nauki Jezusa i\u00a0do chrztu. Wtedy w\u0142a\u015bnie wybuch\u0142o prze\u015bladowanie chrze\u015bcijan za panowania cesarza Dioklecjana (284-305). Gdy Ma\u0142gorzat\u0119 odwiedzi\u0142 jej ojciec, cieszy\u0142 si\u0119 z\u00a0post\u0119p\u00f3w w\u00a0cnotach, ale jako kap\u0142an poga\u0144ski wpad\u0142 w\u00a0gniew, kiedy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jego c\u00f3rka zosta\u0142a chrze\u015bcijank\u0105. Gdy krzyk i\u00a0ch\u0142osta nie pomog\u0142y, za up\u00f3r i\u00a0niepos\u0142usze\u0144stwo wyrzuci\u0142 Ma\u0142gorzat\u0119 na pole, a\u00a0ta cieszy\u0142a si\u0119 cierpi\u0105c dla Chrystusa. Zajmowa\u0142a si\u0119 wypasem byd\u0142a i\u00a0modli\u0142a si\u0119. Po pewnym czasie ojciec ponownie j\u0105 wezwa\u0142.
\nMa\u0142gorzata nie zmieni\u0142a zdania, wola\u0142a odda\u0107 \u017cycie, ni\u017c zdradzi\u0107 Jezusa. By z\u0142ama\u0107 up\u00f3r c\u00f3rki, ojciec doni\u00f3s\u0142 namiestnikowi rzymskiemu Olibariuszowi, \u017ce jego c\u00f3rka zmieni\u0142a wiar\u0119. Kiedy namiestnik zobaczy\u0142 Ma\u0142gorzat\u0119 zakocha\u0142 si\u0119 w\u00a0niej i\u00a0chcia\u0142 si\u0119 z\u00a0ni\u0105 o\u017ceni\u0107. Ona stanowczo odm\u00f3wi\u0142a, twierdz\u0105c, \u017ce jej oblubie\u0144cem jest Jezus Chrystus. Po aresztowaniu torturowano j\u0105: sieczono r\u00f3zgami, szarpano jej cia\u0142o hakami i\u00a0podpalano ogniem. Nast\u0119pnie wrzucono j\u0105 do wi\u0119zienia. Wtedy mia\u0142 si\u0119 jej ukaza\u0107 szatan w\u00a0postaci smoka i\u00a0zaatakowa\u0107. Odp\u0119dzi\u0142a go znakiem krzy\u017ca \u015bwi\u0119tego. Ostatecznie zosta\u0142a \u015bci\u0119ta mieczem. W\u00a0\u015bredniowieczu \u015bw. Ma\u0142gorzata nale\u017ca\u0142a do 14 wspomo\u017cycieli, do kt\u00f3rych uciekano si\u0119 w\u00a0szczeg\u00f3lnych potrzebach. My te\u017c mo\u017cemy i\u00a0to nie tylko w\u00a0jej \u015bwi\u0119to, 13 lipca.<\/h4>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tekst: Renata Jurowicz, Opiekun 23.01.19 Pierwsza wzmianka o\u00a0miejscowo\u015bci Ga\u0107 Paw\u0119zowa pochodzi z\u00a01324 roku. Co najmniej na prze\u0142omie XIV i\u00a0XV wieku istnia\u0142a tu samodzielna parafia z\u00a0ko\u015bcio\u0142em pw. \u015bw. Ma\u0142gorzaty. W\u00a0progu parafialnej \u015bwi\u0105tyni pochowany zosta\u0142 zamordowany proboszcz. Wybieraj\u0105c si\u0119 do Gaci Paw\u0119zowej, nazywanej te\u017c Kalisk\u0105, musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce miejscowy ko\u015bci\u00f3\u0142 po\u0142o\u017cony jest na uboczu wsi. Warto go poszuka\u0107 i\u00a0do niego zajrze\u0107. Nabo\u017ce\u0144stwa s\u0105 w\u00a0nim odprawiane w\u00a0ka\u017cd\u0105 …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-55","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/55","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/55\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56,"href":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/55\/revisions\/56"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/parafia-chlewo.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}